ARŞİVE DAİR

“Türkiye’de Dini Hayat Arşivi” 1970’li yılların sonlarından itibaren Çağdaş Türk Düşüncesi ve Çağdaş İslâm Düşüncesi sahalarına yoğunlaşan çalışmalarımı yürütürken biriktirip muhafaza ettiğim her türden arşiv malzemesinden oluşuyor.

Cumhuriyet devri Türkiye’sinde dini hayatın hem düşünce-anlayış kademelerine ve farklı din yorumlarına mensup kurumlar, yapılar, gruplar, hem gündelik hayat ve dini yaşama biçimleri, hem de onların sembolleri, karşılıklı takdimleri-propagandaları, tenkitleri, ifade biçimleri ve üslupları itibariyle bütün unsurlarına dair malzemeler şu başlıklarla özetlenebilir:

• Laiklik politikaları, din-siyaset ilişkileri, mevzuat ve icraat,
• Yaygın ve örgün Din eğitimi; İmam Hatip Okulları, İlahiyat Fakülteleri, Kur’an Kursları, Din dersleri,
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Türkiye Diyanet Vakfı, yurtiçi ve yurtdışı din hizmetleri,
• Camiler, cami cemaati, din görevlileri, cami hizmetleri, dinin anlatılma biçimleri, vaazlar - hutbeler, cami mimarisi,
• Dini yayınlar, kitap – dergi – gazete - televizyon yayıncılığı,
• Dini hayatın ve dini sembollerin tezahür biçimleri,
• Cemaat ve tarikat yapıları,
• Alevilik,
• Dernekler ve vakıflar, kurumsallaşmalar,
• Hocalar ve şeyhler, dedeler,
• Halk Müslümanlığı,
• Entelektüel ve aktivist dini gruplar, İslâmcılık hareketi,
• Tesettür ve başörtüsü meselesi, “Müslüman kadın” hareketleri,
• Siyasi merkezin, üniversitenin, akademisyenlerin ve basının laiklik-din meselelerine, dini hayatın yaşanma biçimlerine yaklaşımları,
• Partilerin, siyaset kurumunun, darbelerin sivil-asker bürokrasinin, basının, sermaye çevrelerinin yaklaşımları, vb.

Bunların yanında ilgilendiğim basın-yayın ve kitap-dergi-gazete dünyası, şehirleşme biçimleri, mimari ve tarihî yapılar, biyografi-hatırat metinlerine dair de bir miktar malzeme bulunuyor.

Bu geniş malzemenin umumi maddi karakteri ve kaynak-bilgi türleri ana birimler altında şöyle özetlenebilir:

• Gazete ve dergi kupürleri,
• Broşürler, küçük risâle ve kitapçıklar, beyannameler, tüzük ve tanıtım broşürleri,
• Belgeler, mektuplar, yazışmalar, raporlar, dosyalar,
• Her türden görsel malzeme (fotoğraf, kartpostal, çizim, karikatür, levha, afiş, amblem, reklam-ilân, duyuru-açıklama vb.),
• Özellikle tek partili yıllarda yayınlanmış dini yayınlar,
• Halk Müslümanlığına dair levhalar-objeler-metinler (Eski ve yeni harflerle Besmele, Allah-Muhammed, er-Rızku Alellah, Allah’ın Dediği Olur… levhaları, Dualar, Salat-ı Tefriciye, Kâbe ve Mescid-i Nebi çizimleri, Nazar levhaları, Hilye, 32-52 Farz, Veda Hutbesi, Hatlar, Âyete’l-kürsi, Nazar âyeti, Fetih âyeti-Fetih hadisi, Cami levhaları, Muskalar, Dükkân-mağaza levhaları, Halk Resimleri…),
• Efemera türüne girebilecek ögeler…

Bunlardan şimdilik sadece gazete ve dergi kupürlerinin taraması, kataloglaması ve anahtar kelimelerinin girilmesi büyük ölçüde tamamlanmıştır. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi web sayfası üzerinden araştırmacıların ve konuya ilgi duyanların kullanımına açılmıştır.

Prof. Dr. İsmail Kara - Türkiye'de Dini Hayat Arşivi

Arşiv belgeleri PDF ve TIF formatlarında taranmıştır. Araştırmacılara PDF olarak sunulmaktadır. Talep edilmesi halinde TIF formatında da verilebilecektir. Kaynak olarak “İZÜ İsmail Kara - Türkiye’de Dini Hayat Arşivi” bilgisinin verilmesi şartıyla arşivdeki belgeler araştırmacılar tarafından kullanılabilir.

Tarama ve kataloglama çalışmaları devam etmektedir. İşlemleri tamamlanan belgeler arşiv sitesine eklenecektir.

Bitirirken İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nin şimdiki rektörü sayın Prof. Dr. Ahmet Cevat Acar beyefendiye ve teklifim üzerine bu çalışmanın başlatılmasının önünü açan önceki rektör sayın Prof. Dr. Mehmet Bulut beyefendiye, ayrıca çalışmalara ev sahipliği yapan İslâmi İlimler Fakültesi dekanı sayın Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz beyefendiye şahsım ve bu arşivden istifade edecekler adına teşekkürlerimi ifade etmek isterim. Onların ve üniversitenin ilgi ve yardımları olmasaydı bu büyük ve uzun işin neticelendirilmesi elbette çok zor olacaktı.

Çalışmalar üniversitenin Kütüphane ve Dokümantasyon Dairesi Başkanlığı’nca yürütüldüğü için daire başkanı sayın Kasım Çelik, uzman kütüphaneci Metin Şahin ve hayli vakit alan tarama – kataloglama işlemlerimi yürüten Mustafa Genç arkadaşlarımıza da ilgi, yardım ve zahmetleri için teşekkür borçluyum.

Hayırlı, faydalı ve verimli olması temennisiyle.

Prof. Dr. İsmail Kara